Johann Franz Hoffmann
Johann Franz Hoffmann urodził się w 1699 lub 1701 roku w Kłodzku jako syn kłodzkiego mieszczanina, Johanna Hoffmanna. Malarstwa uczył się u morawskiego malarza, Johanna Christopha Handkego, w którego autobiografii pojawiły się pierwsze informacje o Hoffmannie. Mistrz zapamiętał go jako wesołego czeladnika, który pomagał mu przy dekorowaniu kaplicy Maryjnej przy kościele klasztornym Minorytów w Uničovie. Praktykując w warsztacie Handkego młody artysta jednocześnie poprowadził samodzielne prace przy dekoracji malarskiej w kaplicy miejscowego ratusza. Nie ulega wątpliwości, że to właśnie od Handkego Hoffmann nauczył się podstaw malarstwa iluzjonistycznego i kwadraturowego.
hof

W 1731 roku Hoffmann osiadł w Krzeszowie, gdzie 15 II tego roku ku wielkiemu zadowoleniu swego ojca ożenił się z Anną Marią Puschmann, wdową po miejscowym karczmarzu Melchiorze Puschmannie. Przez kolejnych sześć lat Hoffmann prowadził krzeszowską gospodę równolegle podejmując także działalność artystyczną. W tym czasie malarz był określany w źródłach jako karczmarz (Oberkretschmer lub Kretschmer) i z tego też czasu zapewne pochodzi skłonność artysty do trunków. W 1737 roku Hoffmann przekazał krzeszowską karczmę swojemu pasierbowi, Johannowi Josephowi Franzowi Puschmannowi, a sam poświęcił się malarstwu.
Przypuszcza się, że po osiedleniu się w Krzeszowie Hoffmann współpracował artystami, którzy pracowali dla krzeszowskich cystersów i którzy bywali częstymi gośćmi w prowadzonej przez malarza karczmie. Mógł pomagać Georgowi Wilhelmowi Neunhertzowi przy malowidłach w kaplicy pw św. Anny i Pawilonie Opata w Betlejem koło Krzeszowa oraz przy dekoracji freskowej w kościele opackim pw. Łaski NMP (1733–1735) i Mauzoleum Piastów (1736). Mógł też współpracować z Peterem Brandlem przy malowaniu obrazu Matka Boska adorowana przez Wszystkich Świętych w ołtarzu głównym w kościele parafialnym w Miszkowicach.
Hoffmann prowadził jednak także samodzielną działalność artystyczną na terenie Śląska i hrabstwa kłodzkiego. Głównymi zleceniodawcami artysty byli krzeszowscy cystersi, z którymi związany był przez całą swoją malarską karierę. Hoffmann pracował także dla przedstawicieli duchowieństwa diecezjalnego oraz kłodzkiej i śląskiej szlachty katolickiego wyznania, jak Johann Franz Anton von Götzen, Johann Heinrich Schekendorf, czy hrabia Otto Wenzel von Nostitz und Reineck. Malarz nie odmawiał jednak także protestantom, o czym najlepiej świadczy jego działalność dla kościoła Łaski w Jeleniej Górze.
Wykształcony w pracowni Handkego artysta specjalizował się w malowaniu iluzjonistycznych dekoracji freskowych z elementami kwadratury (m. in. kościół Łaski, Jelenia Góra, 1734–1735, kościół parafialny, Ołdrzychowice Kłodzkie, 1735, zniszczone w 1881 roku, kaplica pałacowa, Sarny, 1738, kaplice przy kościele parafialnym pw. św. Marii Magdaleny, Ścinawka Średnia, około 1739). Pozostawił po sobie także liczne obrazy olejne ne płótnie: wielkie przedstawienia ołtarzowe (m. in. kościół parafialny pw. św. Piotra i św. Pawła, Strzegom, 1745, kościół opacki pw. Łaski NMP, Krzeszów, 1760) oraz obrazy dekorujące wnętrza kościołów (m. in. kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela, Jelenia Góra-Cieplice Zdrój,1736, kościół pielgrzymkowy, Wambierzyce, 1739, dawny klasztor Cystersów, Henryków, 1744). hoffmanciepliceHoffmann parał się także malarstwem portretowym, o czym świadczy jego autoportret z 1759 roku, na którym ukazał się z paletą przy malowaniu wizerunku nieznanej damy (Muzeum Narodowe, Wrocław). Projektował także dewocyjne grafiki sztychowane przez profesjonalnych miedziorytników, m. in. Michaela Rentza.
Charakter malarskiej twórczości Hofmanna ukształtowała nauka u boku Handkego. Jako freskant krzeszowski malarz przyswoił sobie osiągnięcia morawskiej szkoły malarstwa monumentalnego: świetne opanowanie elementów malarstwa iluzjonstycznego i doskonałą znajomość zasad pozzowskiej kwadratury. Słabiej radził sobie z przedstawianiem postaci ludzkiej oraz kolorystyczną stroną malowideł. Obrazy olejne Hoffmanna cechuje natomiast mocny kontur, operowanie dużą plamą barwną i mocnym światłocieniem oraz gładka faktura. Na tym polu krzeszowski malarz ulegał wpływom twórczości pracujących w Krzeszowie mistrzów: Neunhertza, a zwłaszcza Brandla, którego obrazy kopiował (np. kościół parafialny pw. Świętej Rodziny, Chełmsko), a także przejmował od niego charakterystyczne typy postaci (np. kościół parafialny pw. św. Piotra i św. Pawła, Strzegom). W końcowym okresie twórczości Hoffmanna jest jednak już widoczny wyraźny artystyczny regres.
Malarz umarł 4 II 1766 roku w Krzeszowie na zapalenie płuc, w biedzie i zapomnieniu. Był jednym z wielu czeskich artystów, którzy za chlebem pojawili się na Śląsku i którzy już na zawsze pozostali na tej ziemi. Choć z całą pewnością nie był artystą wybitnym, a jego twórczość ma znaczenie lokalne, to jednak śmiało można go uznać za jednego z ciekawszych malarzy, jacy pracowali na tym terenie w epoce późnego baroku.

Najważniejsze dzieła Johanna Franza Hoffmanna:

Chełmsko Śląskie, kościół parafialny pw. Świętej Rodziny
Św. Jan Nepomucen rozdający jałmużnę, po 1732, ołtarz boczny

Henryków, dawny klasztor Cystersów
Zwiastowanie, 1744

Jelenia Góra, kościół parafialny pw. Świętego Krzyża
dekoracja freskowa sklepienia transeptu, 1734–1735

Jelenia Góra-Cieplice Zdrój, kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela
Modlitwa w Ogrójcu, Opłakiwanie (na ilustracji), Chrystus w Otchłani, 1736, cykl trzech obrazów

Krzeszów, kościół opacki pw. Łaski NMP
Czternastu Wspomożycieli, około 1760, ołtarz boczny

Miszkowice, kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych
Matka Boska adorowana przez Wszystkich Świętych (współudział), około 1732, ołtarz główny

Sarny, kaplica pałacowa
dekoracja freskowa, 1738

Strzegom, kościół parafialny pw. św. Piotra i św. Pawła
Wizja św. Szymona Stocka, Matka Boska Szkaplerzna, 1745, dwa obrazy ołtarzowe

Ścinawka Średnia, kościół parafialny pw. św. Marii Magdaleny
dekoracja freskowa sklepienia bocznych kaplic pw. św. Franciszka Ksawerego i NMP, 1738–1739

Wambierzyce, kościół pielgrzymkowy pw. NMP
Św. Franciszek Ksawery, około 1739

Wrocław, Muzeum Narodowe
Autoportret, około 1759

Autorka noty: Aleksandra Górak

Skip Prawa autorskie!

Prawa autorskie!

Wszystkie materiały umieszczone dostępne są całkowicie bezpłatnie lecz objęte są wszystkimi prawami autorskimi.
CREATIVE COMMONS 3.0 BY-NC



Projekt współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Rządowego Programu – Fundusz Inicjatyw Obywatelskich. Strona programu www.pozytek.gov.pl.
You are not logged in. (Login)
Drogi Baroku