MODUŁOWY PRZEWODNIK PO SZLAKACH KULTUROWYCH


BAZAOTWARTYCHZASOBÓW
ARTYŚCI ///DZIEŁA /// AKTYWIZACJA ///ROZWÓJ LOKALNY


   SZUKAJ   

    MATERIAŁY DODATKOWE

Johann Franz de Backer



Dokładne lata życia flamandzkiego malarza Johanna Franza de Backera nie są znane. Wiadomo, że artysta pochodził z Antwerpii i tam też w latach 1693–1694 pobierał nauki w pracowni malarza Andriesa van Hooffa. De Backer pracował również w Düsseldorfie na dworze elektora Palatynatu księcia Johanna Wilhelma, gdzie specjalizował się m. in. w tworzeniu grafik na podstawie obrazów tamtejszego malarza nadwornego a zarazem swego nauczyciela, Antona Schoonjansa. Po śmierci swego mecenasa w 1716 roku de Backer udał się wraz z wdową po księciu elektorze, Anną Luisą di Medici, do Florencji na dwór jej ojca, księcia Cosima III. W 1721 roku w Rzymie namalował Autoportret przeznaczony do cyklu autoportretów sławnych artystów we florenckiej galerii Uffizzi, co było wielkim wyróżnieniem dla malarza. W 1723 roku, odwiedzając zapewne po drodze Wiedeń, przybył do Czech, gdzie otrzymał zadanie reorganizacji galerii obrazów w praskim pałacu Tscherninów na Hradczanach, a także został jej inspektorem. Niedługo potem, w wyniku kłopotów finansowych swego mecenasa, Franza Josefa von Tschernina, malarz udał się najprawdopodobniej w 1724 roku na Śląsk. Data przybycia de Backera do Wrocławia wiąże się zapewne z osobistą fundacją kaplicy Elektorskiej we wrocławskiej katedrze przez wrocławskiego biskupa Franciszka Ludwika von Pfalz-Neuburga (młodszego brata palatyna Johanna Wilhelma). Artysta zdobył wkrótce tytuł nadwornego malarza wrocławskiego biskupa, utrzymywał też ścisłe kontakty m. in. z wrocławskim klasztorem Dominikanów. Przyjmował w tym czasie zlecenia od śląskiej szlachty (Uciechów, Brzezinka), a także od fundatorów spoza Śląska, co podkreślało autonomiczny status de Backera jako niezależnego dworskiego artysty. Około 1730 roku pracował jako portrecista dla hrabiego Franza II Liebsteinsky’ego Kolowrata, dla którego malował portrety jego rodziny, przeniesione w 1745 roku do nowej rezydencji Kolowratów w Rychnovie nad Kněžnou. Po śmierci wrocławskiego biskupa w 1732 roku oraz rok później swojej żony Anny Marii Magdaleny de Backer z domu Bischoff, malarz prawdopodobnie wyjechał z Wrocławia w poszukiwaniu nowego mecenasa.

W zachowanym tylko częściowo do naszych czasów artystycznym dorobku de Backera zdecydowany prym wiodą obrazy olejne o treści religijnej malowane do ołtarzy oraz jako dekoracja wnętrz kościelnych i klasztornych budowli. De Backer wykonywał także portrety, kompozycje alegoryczne oraz grafiki (znane z czasów pobytu malarza na dworze düsselfdorfskim), był także autorem dwóch dekoracji freskowych (kaplica Bł. Czesława, refektarz klasztoru Dominikanów, Wrocław). Jako inspektor galerii Tscherninów kopiował też dzieła innych artystów. Prace de Backera utrzymane są w charakterystycznej manierze malarskiej inspirowanej z jednej strony twórczością flamandzkich artystów: Antona Schoonjansa, Hansa Witdoecka, a także Petera Paula Rubensa, z drugiej zaś włoskim malarstwem dojrzałego baroku. Ten pełen patosu a jednocześnie malarsko wyrafinowany sposób malowania przyniósł de Backerowi uznanie wśród mecenasów i zleceniodawców wywodzących się z kręgów zarówno dworskich, jak i kościelnych. Świadczą o tym liczne zlecenia wykonywane m. in. dla księcia Johanna Wilhelma von der Pfalz, jego brata, biskupa wrocławskiego Franciszka Ludwika, przedstawicieli możnych czeskich (Tscherninowie, Liebsteinsky Kolowratowie) i śląskich (Kospothowie, Almesloe) rodów, wrocławskich dominikanów i premonstratensów, czy też opata klasztoru Cystersów w Lubiążu, Ludwiga Baucha. Obrazy de Backera znajdowały się także w praskich i wrocławskich prywatnych kolekcjach dzieł sztuki.

Jako nadworny malarz znanego miłośnika sztuki i mecenasa artysów, wrocławskiego biskupa Franciszka Ludwika, de Backer plasował się na samym szczycie w hierarchii artystów pracujących wówczas na Śląsku. Nie tylko otrzymywał najlepsze, prestiżowe zlecenia o dużym znaczeniu artystycznym, religijnym i politycznym, lecz także jako niekwestionowany znawca sztuki pełnił funkcję artystycznego doradcy biskupa. W uzyskaniu tak wysokiej pozycji niewątpliwie pomogło artyście znakomite obycie artystyczne zdobyte w renomowanych europejskich ośrodkach sztuki oraz podczas pracy w praskiej galerii Tscherninów. Sam artysta był świadomy swej wysokiej pozycji, o czym świadczy nie tylko wyrafinowana włoska stylistyka jego obrazów, wpisująca się w estetyczne preferencje wrocławskiego biskupa, lecz także używana niekiedy także przy sygnowaniu dzieł italianizująca forma jego imienia: Francisco de Backer. Śląska kariera de Backera była jednak równie wspaniała, co krótka, a przerwała ją śmierć jego mecenasa zmuszając artystę do poszukiwania nowego miejsca pracy. Życie tego dworskiego artysty było bowiem wypełnione ciągłymi podróżami, co potwierdza inskrypcja zamieszczona na niezachowanym epitafium żony malarza w kościele pw. św. Wojciecha we Wrocławiu o następującej treści: Mein Leben war ein Wandern / Von einer Stadt zur anderen (Moje życie było wędrówką / Od jednego miasta do drugiego).

Najważniejsze obrazy Johanna Franza de Backera:

Florencja, Galeria Uffizi
Autoportret, 1721

Opole, kościół katedralny pw. Świętego Krzyża
Św. Anna Samotrzeć z Maria i Dzieciątkiem, 1730, ołtarz boczny

Legnickie Pole, kościół parafialny pw. św. Jadwigi
Znalezienie zwłok Henryka Pobożnego przez Św. Jadwigę, 1730, ołtarz główny

Rychnov nad Kněžnou, pałac
Portret Marii Joanny Liebsteinsky, 1730
Portret Franza II Liebsteinsky’ego, około 1730
Portret nieznanego szlachcica, około 1730

Sobotka, zamek Humprecht
Święta Anna ze św. Joachimem nauczająca Marię, 1722–1724

Uciechów, kościół pw. św. Bartłomieja
Wniebowzięcie NMP, 1727, ołtarz główny

Wrocław, Muzeum Archidiecezjalne
Św. Maurycy, 1727

Wrocław, Muzeum Narodowe
Apostoł, około 1727

Wrocław, kościół parafialny pw. św. Maurycego
Niepokalane Poczęcie Marii, 1727, ołtarz boczny
Wniebowzięcie NMP, 1727, ołtarz boczny

Wrocław, kościół katedralny pw. św. Jana Chrzciciela
Ofiara Melchizedeka, Ostatnia Wieczerza, 1725, kaplica Elektorska

Wrocław, kościół pw. św. Wojciecha, kaplica pw. bł. Czesława
Bł. Czesław chrzci księcia tatarskiego, 1726, Bł. Czesław uzdrawia dziecko, 1725
Apoteoza bł. Czesława, dekoracja freskowa skplepienia kopuły, 1725–1726

Wrocław, klasztor Dominikanów
dekoracja freskowa wnętrza refektarza, po 1725

Wrocław, kościół parafialny pw. Bożego Ciała
Św. Anna nauczająca Marię, około 1730


Autorka noty: Barbara Pieprzyk
  • na zdjęciu prawdopodobny kryptoportret malarza z obrazu Ostatnia Wieczerza z Katedry Wrocławskiej. Dziękujemy za informacje o kryptoportrach deBackera panu Arkadiuszowi Mule.


Tytuł: Johann Franz de Backer
Opis:
Licencja: CC BY-NC 3.0

Autor(rzy):
Konsultacja naukowa
Recenzja :

Wydawca:

Fundacja Edukacja dla Demokracji

Materiały udostępniane za pomocą Serwisu można wykorzystywać zgodnie z licencjami Creative Commons
Uznanie autorstwa- 3.0 Polska
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 3.0 Polska (CC BY-NC 3.0 PL)
Odpowiednie licencje zostały oznaczone na poszczególnych stronach.